Wiosną 536 roku naszej ery niebo nad całą północną półkulą zaciągnęło się nieprzeniknionym, sino-szarym całunem. Potężna erupcja wulkaniczna (zlokalizowana według najnowszych badań na Islandii, z wtórnymi wybuchami m.in. wulkanu Ilopango w 539/540 r.) wyrzuciła do stratosfery miliony ton pyłów i aerozoli siarkowych.

Światło dzienne zostało zredukowane do upiornego półmroku. Przez 18 miesięcy słońce nie dawało ciepła, a cienie ludzkie w południe stały się niewidoczne. W Chinach śnieg spadł w sierpniu, w Irlandii kroniki odnotowały „brak chleba przez lata 536–539”, a w basenie Morza Śródziemnego letnie mrozy zniszczyły zbiory oliwek, pszenicy i winorośli.

Kataklizm ten wywołał tzw. Późnoantyczną Małą Epokę Lodowcową (LALIA, 536–660 n.e.). Osłabione głodem populacje cesarstwa w 541 r. padły ofiarą Dżumy Justyniana – pierwszej wielkiej pandemii dżumy dymieniczej, która zmiotła do 40% mieszkańców miast basenu Morza Śródziemnego i ostatecznie złamała potęgę dawnego świata rzymskiego.

Prokopiusz z Cezarei w Konstantynopolu (536 n.e.): Bizantyński historyk dokumentuje zaćmienie słońca, wojny cesarza Justyniana oraz pierwsze szczegółowe relacje o wolnych rodach Sklawinów i Antów.

Wydarzenia roku 536 nie były mitem – zostały z przerażeniem udokumentowane przez ówczesnych uczonych w Konstantynopolu, Rzymie, Antiochii i Irlandii:

Wielka Wędrówka Słowian (Kultura Praska-Korczak): Rodziny i drużyny wojów w wełnianych opończach i lnianych giezłach przemierzają zamglone doliny rzeczne ku ziemiom nad Wisłą, Odrą i Łabą.

Dlaczego w czasie gdy załamywało się imperium rzymskie i rozpraszały plemiona germańskie (Wandalowie, Gepidzi, Herulowie), Słowianie dokonali największej ekspansji demograficznej w historii Europy?

W archeologii proces ten wyznacza horyzont kultury praskiej (Korchak-Dziedzice): naczynia lepione ręcznie bez koła garncarskiego, osady nadrzeczne, ciałopalny obrządek pogrzebowy w kurhanach i niezwykła dynamika zasiedlania ziem od Dniepru po Łabę i od Bałtyku po Peloponez.

Święty Gaj (536 n.e.): Żerca w białych szatach składa ofiarę z ziół i miodu w płonącym świętym ogniu przed czterotwarzowym posągiem bóstwa, zaklinając siły niebios o powrót życiodajnego słońca.

Gdy słońce zgasło na niebie, wierzenia Słowian skupiły się wokół Świętego Ognia (Swarożyca) oraz Pana Piorunów (Peruna):

• 🔥 Swaróg & Swarożyc (Bóstwo Ognia i Kowalstwa): Ogień domowego paleniska stał się świętością. Wierzono, że iskra wykrzesana z krzesiwa to żywy syn niebios (Swarożyc), który chroni domostwo przed potęgą wiecznego mrozu.
• ⚡ Perun (Gromowładny): Pan piorunów, dębów i oręża. Wzywany przez wojowników w modłach o roztrzaskanie ciemności i pokonanie bestii wojennych.
• 🌙 Weles (Władca Nawii i Bydła): Pan zaświatów, magii i przysiąg. W okresie zimowych nocy granica między Jawią (światem żywych) a Nawią zacierała się, rodząc potrzebę rytuałów Dziadów i obłaskawiania dusz przodków.
• 🌾 Mokosz (Matka Ziemia Wilgotna): Opiekunka kobiet, płodności i plonów, błagana o to, by zmrożona popiołem ziemia wydała choć garść ziaren prosa i lnu.

Przez stulecia opisy Prokopiusza i Kasjodora uważano za przesadzoną metaforę literacką. Dopiero badania XXI wieku przyniosły bezsporne dowody geologiczne i glacjologiczne: